Bloed reinigen met een kunstnier

Een transplantaat is een klein stukje plastic dat tussen een slagader en een ader in de arm of dij wordt ingebracht. Als de aders van een patiënt te klein of te zwak zijn om een AV-fistel te vormen, kan een synthetische prothese (van synthetisch materiaal) of een natuurlijke ader, bijv. van uw kuiten, worden gebruikt om een verbinding te maken tussen een slagader en een ader. Het wordt onder de huid geplaatst als een natuurlijke ader. In vergelijking met arterioveneuze fistels (AVF) hebben de transplantaten (AVG) meestal meer problemen met stolling of infectie en moeten ze eerder worden vervangen, maar een goed verzorgde transplantaat kan jaren meegaan. Het transplantaat en de AV-fistel liggen onder het huidoppervlak.

Een katheter kan worden gebruikt als een fistel om de een of andere reden niet mogelijk is of als een AV-fistel niet klaar is bij het starten van de dialyse. Een centraalveneuze katheter is een plastic buis die door een arts in een centrale ader in de hals of borst wordt geplaatst. Tijdelijke katheters worden op hun plaats gehouden met hechtingen. Permanente katheters, bedoeld voor langdurig gebruik, kunnen op hun plaats worden gehouden door een speciale manchet onder de huid en enkele hechtingen. Ongeveer zes inch van de slang steekt uit uw huid en er wordt een verband over de plaats geplaatst waar het in uw huid komt. Het verband moet schoon en droog worden gehouden en er is extra zorg nodig bij het baden en wassen van je haar. De slang wordt gemakkelijk afgedekt door kleding.

Katheters kunnen verstopt raken, geïnfecteerd raken of vernauwing veroorzaken van de aders waarin ze zijn geplaatst. Met de juiste zorg kan een katheter een nuttige 'brug' zijn terwijl uw fistel of transplantaat geneest of kan u dialyse krijgen als er geen andere vormen van vasculaire toegang beschikbaar zijn. 

Aangezien katheters vatbaar zijn voor infecties, wordt sterk aanbevolen om de volgende principes in acht te nemen:

• Het is zeer belangrijk om uw katheter altijd schoon en droog te houden.
• Let op tekenen van infectie: Roodheid, zwelling, pijn, hoge hartslag of koorts.
• Bel onmiddellijk uw niercentrum als u een van deze tekenen opmerkt.
• Gebruik om welke reden dan ook nooit een schaar of andere scherpe voorwerpen in de buurt van of rond uw katheter.

In principe lijden patiënten met nierziekte in het eindstadium aan de toxische effecten van afvalmateriaal dat door hun eigen metabolisme wordt geproduceerd. Gezonde nieren dienen als zuiveringsplant van het lichaam en deze functie ontbreekt wanneer de beschadigde nieren het bloed niet meer voldoende kunnen zuiveren. Tijdens de hemodialysebehandeling wordt het bloed uit uw lichaam verwijderd, ontgift en vervolgens teruggevoerd naar uw lichaam. Daarom wordt dialyse vaak een 'extracorporale behandeling' genoemd – omdat de zuiveringsfunctie van de nieren nu is overgedragen naar een machine buiten het lichaam. Met de moderne medische mogelijkheden van vandaag zijn er meerdere manieren om extracorporale detoxificatie te bieden. Uw arts zal u informeren welke modaliteit en behandelingsinstellingen het meest geschikt zijn voor u.   

Zoals we al hebben gezien, bestaat de kunstnier uit twee hoofdonderdelen: het ene deel voor uw bloed en het andere voor het dialysaat. Beide delen worden van elkaar gescheiden door het dialysatormembraan. Het bloed en het dialysaat worden nooit gemengd en blijven te allen tijde gescheiden. Bloedcellen, eiwitten en andere belangrijke dingen blijven in je bloed, omdat ze te groot zijn om door het membraan te gaan. Kleinere afvalproducten zoals ureum, natrium en kalium en overtollige vloeistof passeren door het membraan en worden verwijderd. Veranderingen in de dialysaatvloeistof kunnen worden aangebracht om aan uw specifieke behoeften te voldoen en worden bepaald door uw dialysevoorschrift.

Meestal worden afvalproducten van het lichaamsmetabolisme verwijderd. Omdat de voeding van elk individu anders is, zijn er verschillende hoeveelheden stofwisselingseindproducten die per persoon moeten worden verwijderd. Gezonde nieren reguleren ook de samenstelling van speciale bestanddelen zoals elektrolyten, water, mineralen, sporenelementen, enz. Het is daarom noodzakelijk dat de dialysemachine naast het verwijderen van toxines ook deze regelende taken overneemt. Dit speelt bijvoorbeeld een rol bij patiënten met zuur-basestoornissen, wat zeer vaak voorkomt bij dialysepatiënten.

De efficiëntie van dialyse is afhankelijk van het vermogen om bloed van u te halen en het door de kunstnier te laten stromen. Dit wordt bereikt door gebruik te maken van de vasculaire toegang die u momenteel hebt. Bloedslangen worden aangesloten op uw toegang en een pomp op de dialysemachine pompt het bloed uit uw lichaam door de kunstnier en terug naar u. U zult merken dat het bloed in een continu circuit loopt: van u naar de kunstnier en vervolgens terug naar u. Dit betekent dat er slechts een kleine hoeveelheid bloed tegelijk buiten u aanwezig is.

De hemodialysemachine heeft een aantal verschillende functies, die allemaal zijn ontworpen om uw behandeling zo efficiënt en veilig mogelijk te maken. Het is als een grote computer en een pomp. Naast het pompen van bloed van u naar de kunstnier houdt het ook bij:

• Bloedstroom
• Bloeddrukmeter
• Hoeveel vloeistof er wordt verwijderd
• Veel andere vitale tekenen en informatie die verpleegkundigen en medisch personeel helpen om u de best mogelijke behandeling te geven.

Het is ook verantwoordelijk voor het mengen van het dialysaatconcentraat en het zuivere water. Dit is verantwoordelijk voor het helpen verwijderen van de toxines door het dialysatormembraan.

Zodra u 'verbonden' bent en de dialysebehandeling is gestart, kunt u doen wat u wilt – zolang u zich maar herinnert dat u beperkt bent tot de dialysestoel. Er zijn veel dingen die u tijdens uw behandeling kunt doen:

• Praten met andere patiënten
• Een boek lezen
• Luisteren naar muziek of een luisterboek
• Speel handheld videogames
• Doe kruiswoordpuzzels
• Letters schrijven
• Neem een dutje
• Oefening. Sommige centra hebben speciale trainingsapparatuur voor dialysepatiënten

De verpleegkundige controleert ook minstens eenmaal per uur uw bloeddruk en hartslag en noteert de machine-instellingen om ervoor te zorgen dat uw behandeling correct verloopt. U krijgt ook de tijd om vragen te stellen over dialyse.

Een van de functies van de dialysemachine is het bewaken van uw behandeling om ervoor te zorgen dat u veilig bent tijdens uw dialysebehandeling. Tijdens de hele dialyse meet het de druk in de bloedslangen en de kunstnier. De dialysemachine meet ook de bloedstroom, temperatuur en het juiste mengen van het dialysaat. Wanneer uw behandeling begint, stelt uw verpleegkundige limieten in voor al deze drukwaarden. Als de machine een van deze drukwaarden buiten deze limieten meet, geeft de machine alarm om de verpleegkundige op de hoogte te stellen van het probleem. Bij sommige alarmen stopt de machine ook de bloedpomp of dialysaatflow om ervoor te zorgen dat u veilig bent totdat het probleem is opgelost. Als het tijd is om naar huis te gaan, wordt er ook een alarm afgegeven.

Krampen treden meestal op in de benen en kunnen onaangenaam zijn. Er zijn een aantal redenen waarom krampen optreden en die verschillen van patiënt tot patiënt. De meest voorkomende oorzaak is gerelateerd aan het verwijderen van grote hoeveelheden vloeistof tijdens dialyse. Vertel het personeel zodra u de kramp voelt beginnen, zodat ze u kunnen helpen en kunnen voorkomen dat de kramp erger wordt.
Het risico op infectie blijft bestaan tijdens de dialyse vanwege de aard van de behandeling. Het dialysepersoneel is opgeleid in methoden om infectierisico's te verminderen, maar u hebt ook een rol te spelen. Zorg ervoor dat u uw handen wast wanneer u de dialysekamer betreedt en verlaat. Vertel het verpleegpersoneel altijd voordat u met de dialyse begint als u denkt dat u een infectie hebt.

In het niercentrum

• Zorg ervoor dat u de verpleegkundige vertelt over eventuele problemen die u sinds de laatste dialysesessie hebt gehad voordat u met de behandeling begint
• Was uw handen voordat u de dialysekamer betreedt en verlaat
• Vertel het de verpleegkundigen als u zich onwel voelt tijdens de behandeling
• Als u meer betrokken wilt zijn bij uw dialysebehandeling, vraag het verpleegkundig personeel dan

Thuispagina

• Volg het advies dat je hebt gekregen over je dieet en vochtinname
• Zorg ervoor dat je je fosfaatbinders bij elke maaltijd inneemt
• Wees zo actief mogelijk, beweging kan je helpen je sterker en betrokkener te voelen in het leven 

Zodra uw dialysebehandeling is voltooid, wordt uw gezuiverde bloed volledig teruggevoerd naar uw lichaam en wordt u losgekoppeld van de dialysemachine. Als u een centraalveneuze katheter gebruikt, wordt deze afgedopt tot uw volgende behandeling. Als u echter een fistel of transplantaat gebruikt, worden de naalden verwijderd en kunt u het dialysecentrum pas verlaten als de verpleegkundige zeker weet dat de bloeding is gestopt. Uw bloeddruk wordt gecontroleerd om er zeker van te zijn dat het veilig is om uit de stoel te stappen. Dit is belangrijk omdat u zich soms flauw voelt zodra u na de behandeling opstaat. Uw gewicht wordt opnieuw gecontroleerd en geregistreerd. Deze beoordeling is belangrijk en uw verpleegkundige wil ervoor zorgen dat het veilig is voor u om de dialysekamer te verlaten en te wachten op uw transport naar huis. Als u zich op enig moment onwel voelt, moet u dit aan de verpleegkundige vertellen voordat u het niercentrum verlaat.

De specifieke afspraken tussen u en uw arts zijn hierbij van groot belang. De tijd die nodig is voor uw dialyse hangt af van:

• Hoe goed uw nieren nog werken, de zogenaamde "restfunctie"
• Hoeveel vloeibaar gewicht je tussen behandelingen toeneemt
• Hoeveel afval je in je lichaam hebt
• Hoe groot bent u?
• Het type kunstnier dat wordt gebruikt

Als u een nieuwe AV-fistel hebt laten aanmaken, wordt u mogelijk gevraagd om enkele oefeningen uit te voeren om de AV-fistel te helpen ontwikkelen en rijpen. Dit 'rijpingsproces' duurt ongeveer 6-8 weken. Kleine softballen die speciaal zijn ontwikkeld voor AV-fisteltraining zijn hiervoor het meest geschikt. Je neemt de ballen in je hand en knijpt ze in een pompende beweging samen. Je leert ook elke dag aandacht te besteden aan de opwinding van de AV-fistel. De opwinding is een teken van de bloedstroom in de AV-fistel. Je voelt de opwinding met je hand. Sommige patiënten gebruiken ook een stethoscoop om naar het zogenaamde geruis te luisteren. Regelmatige wondverzorging en verbandwissels zijn het allerbelangrijkste bij de zorg voor een AV-fistel. De AV-fistelarm kan gewoonlijk na 12-24 uur worden gereinigd door hem te wassen. In het kader van de algemene persoonlijke hygiëne kunt u er ook een crème op aanbrengen met behulp van een zalf die gemakkelijk wordt opgenomen. Voor de preventie van mogelijke complicaties (zoals AV-fistelinfecties) is een intacte huid met een goede bescherming zeer belangrijk.

Aangezien een AV-fistelpunctie een invasieve procedure is, worden alle gebruikelijke preoperatieve hygiënemaatregelen nageleefd. Dit is iets waar dialysepersoneel (artsen of verpleegkundigen) volledig voor opgeleid zijn en goed op letten. Dialysepatiënten moeten ook goed op hun hygiëne letten, omdat ze door hun ziekte en verminderde weerstand bijzonder vatbaar kunnen zijn voor infecties. Eerst wordt de AV-fistelarm gewassen en vervolgens gereinigd met een desinfectiemiddel. Het dialysepersoneel draagt handschoenen en voltooit het proces volgens strikte infectiebestrijdingspraktijken. Hierbij worden de gestandaardiseerde hygiëneregels door het dialysepersoneel nageleefd.

Zodra de fistel zich heeft ontwikkeld, kan deze zeer lang aanhouden. Sommige patiënten hebben een fistel die na 30 jaar nog steeds werkt. Als u echter ouder bent op het moment dat uw fistel wordt gevormd of als u aan andere medische aandoeningen lijdt, zoals diabetes, kan de fistel niet zo lang aanhouden. Een fistel of transplantaat wordt echter gewoonlijk gezien als de best mogelijke optie ^[1] voor toegang tot hemodialyse, omdat:

• Het risico op infectie is kleiner dan bij een katheter.
• Er is minder kans op stolselvorming.
• Het zorgt voor een grotere bloedstroom tijdens de dialyse. Dit maakt de dialyse effectiever.
• Een fistel heeft doorgaans een langere 'levensduur' dan een transplantaat, en beide gaan doorgaans langer mee dan een katheter.

Fistel

Pro's

• Duurt meestal langer dan een transplantaat en gewoonlijk langer dan een katheter
• Minder risico op infectie dan bij een katheter of transplantaat
• Goede bloeddoorstroming
• Minder kans op stolselvorming en verstopping
  

Nadelen

• Heeft tijd nodig om zich na de operatie te ontwikkelen
• Naalden worden ingebracht om verbinding te maken voor dialyse

Graft

Pro's

• Gaat langer mee dan de katheter
• Goede bloeddoorstroming

Nadelen

• Heeft tijd nodig om zich na de operatie te ontwikkelen
  
• Naalden worden ingebracht om verbinding te maken voor dialyse
• Groter risico op infectie dan een fistel
  
  

Katheter

Pro's

• Direct klaar voor gebruik
• Geen naalden nodig voor dialyse

Nadelen

• Hoger infectierisico dan bij een fistel of transplantaat
• Kan stollen en verstopt raken
• Zorg nodig bij het baden of douchen

Tijdens dialyse worden doorgaans twee naalden in de fistel geplaatst. Eén naald verwijdert het bloed en geeft het door aan de machine zodat het kan worden gereinigd. De andere naald zal het verwerkte bloed terugvoeren naar het lichaam. De naalden zijn door middel van plastic slangen bevestigd aan een speciaal filter, de dialysator genaamd. Een pomp duwt het bloed door de kunstnier. Bloed passeert aan de ene kant van het filter en de door de dialysemachine gemaakte oplossing passeert aan de andere kant. Het bloed mengt zich niet met de oplossing. In plaats daarvan trekt de oplossing extra vloeistof en afval uit het bloed door een proces dat dialyse wordt genoemd. Het 'schone' bloed stroomt terug door de plastic buis. Het gaat terug in het lichaam van de patiënt via de tweede naald.

Houd uw fistelarm schoon en was hem dagelijks. Uw verpleegkundige kan u advies geven over het beste type reinigingsmateriaal, huidverzorging en reiniging. Let op tekenen van infectie. Dit kan gevoeligheid, zwelling of roodheid over de fistel zijn. U kunt ook koorts hebben. Als u denkt dat de fistel niet meer werkt of dat u een infectie hebt, neem dan onmiddellijk contact op met het dialysecentrum voor advies. Draag geen strakke kleding of een polshorloge op de toegangsarm. Vermijd dat uw bloeddruk wordt gemeten op de arm met de fistel.  Vermijd het nemen van bloedmonsters uit de arm met de fistel (behalve tijdens HD-behandeling of met goedkeuring van de nierafdeling). Slaap niet op de fistelarm. Draag geen zware boodschappentassen op de fistelarm.

Was uw toegangsarm altijd voor elke dialysebehandeling. Raak de huid rond uw toegang niet aan nadat de verpleegkundige uw arm heeft gereinigd ter voorbereiding op het inbrengen van uw naalden. Hoest of nies niet op de toegangsplaats tijdens de dialyse. Nadat u de naalden hebt verwijderd, oefent u slechts lichte druk uit om het bloeden te stoppen. En druk alleen op de plek waar de naald zich bevond. Als je thuiskomt, krab dan niet rond de naaldplaatsen en verwijder de korsten niet.

Als u uw fistel controleert en denkt dat u het bloed dat door de fistel stroomt niet kunt horen of voelen, kan het zijn dat de fistel heeft gestold of niet meer werkt. Bel onmiddellijk het dialysecentrum voor advies. Het kan mogelijk zijn om de fistel te 'redden'. Wacht niet tot 'morgen, want dat is uw gebruikelijke dialysedag' - het zal te laat zijn.